OΜΙΛιΕΣ - ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
image
Η Πρόκληση της Κοινωνίας Μηδενικών Αποβλήτων στην Ελλάδα των ΧΥΤΑ και της Οικονομικής Κρίσης
24.09.2013

Ομιλία του Δρ. Κ. Αραβώση,
Λέκτορα ΕΜΠ,
τ. Προέδρου Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων,
Επιστημονικού Συμβούλου του GREENiT

Η διαχείριση των αποβλήτων έχει υποστεί πολλές αλλαγές από την δεκαετία του '60 και έκτοτε. Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές: η ανάπτυξη της ιεράρχησης των αποβλήτων σαν βάση στρατηγικής για τον σχεδιασμό διαχείρισης αποβλήτων, ένας νέος προσδιορισμός της έννοιας των αποβλήτων που καλύπτει όλα τα υλικά προς απόρριψη, η χρήση νέων και εξελιγμένων τεχνολογιών, καθώς και μια σημαντική ανάπτυξη στον επαγγελματικό και βιομηχανικό τομέα, με αύξηση των παραγόμενων αποβλήτων.

Πίσω από τις αλλαγές αυτές, υπάρχουν πολλά νέα, κοινωνικά κια επιστημονικά πρότυπα ανάπτυξης. Παρατηρείται η αυξανόμενη ευασιθητοποίηση για περιβαλλοντική προστασία και την βελτιωμένη διαχείριση των εξαντλήσιμων φυσικών πόρων, η γρήγορη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού και της αστικοποίησης, η ανάγκη για υποστήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, η στροφή προς καταναλωτικές κοινωνίες βασισμένη στην παγκοσμιοποίηση, νέες καινοτομίες σε υλικά και προϊόντα και η ανάπτυξη των τηλεπικοινωνιών που επέτρεψε την άμεση διαθεσιμότητα πληροφοριών στο κοινό. Ήδη κατά την δεκαετία του '70, οι πιο ανεπτυγμένες, βιομηχανικά, χώρες ανταποκρίθηκαν πολιτικά στα πρότυπα αυτά, εντάσσοντας την εξυγίανση και την περιβαλλοντική προστασία και κάποιες πρακτικές ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης, στη σύγχρονη διαχείριση αποβλήτων. Οι σύγχρονες πρακτικές διαχείρισης αποβλήτων, αποτελούν πλέον κλειδί για την επίτευξη της αειφορίας για όλες τις προηγμένες χώρες.

Σήμερα, παρά τις τόσες επιτεύξεις, διεθνώς στον τομέα της διαχείρισης αποβλήτων, υπάρχουν ακόμα πολλές προκλήσεις που απαιτούν αντιμετώπιση. Μια σημαντική πρόκληση, αποτελεί η ενσωμάτωση της σύγχρονης διαχείρισης αποβλήτων στην γενικότερη διαχείριση των υλικών και ενεργειακών πηγών.

Η νέα οδηγία πλαίσιο για τα Στερεά Απόβλητα θέτει νέους στρατηγικούς και ποσοτικούς στόχους, και αναδιαμορφώνει το τοπίο. Τίθεται στόχος ανακύκλωσης 50% μέχρι το 2020. Θεσμοθετείται διακρητική διαχείριση των οργανικών αποβλήτων (χωριστή συλλογή στην πηγή των οργανικών). Τίθενται κριτήρια τέλους ζωής των αποβλήτων. Ιεραρχείται η ενεργειακή αξιοποίηση πριν την ταφή (θερμική ή αναερόβια επεξεργασία). Προσδιορίζεται η αποτέφρωση με βάση την ενεργειακή απόδοση (>0,65 για νέες εγκαταστάσεις). Θεσμοθετείται η ιεραρχία στη διαχείριση των απορριμμάτων, με πρώτο σκαλί την πρόληψη.

Η ιεράρχιση στην διαχείριση των αποβλήτων τοποθετεί την πρόληψη ως πρώτη προτεραιότητα και την τελική διάθεση υπολειμμάτων σε ΧΥΤΥ ως τελευταία. Η χωριστή διαλογή και η ανακύκλωση απορριμμάτων θα πρέπει να έχει προτεραιότητα, όπου αυτό είναι περιβαλλοντικά και οικονομικά εφικτό. Τα εναπομείναντα υλικά, που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν ή ανακυκλωθούν πλήρως, θα πρέπει να υποστούν την, δυνατόν φιλικότερη προς το περιβάλλον, επεξεργασία. Τα απόβλητα, αντί να στέλνονται προς ΧΥΤΑ,ΧΥΤΥ), θα πρέπει να ανακτώνται και να εξυπηρετούν χρήσιμους σκοπούς, αντικαθιστώντας άλλους πόρους της ευρείας οικονομίας.

Επιπλέον, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην χωριστή συλλογή τουλάχιστον για το χαρτί, μέταλλο, πλαστικό, γυαλί έως το 2015, όπου αυτό είναι τεχνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά εφικτό και που αυτό είναι ενδεδειγμένο για να επιτευχθούν τα αναγκαία ποιοτικά πρότυπα στους αντίστοιχους τομείς.

Φαίνεται μεα βάση τα νέα δεσομένα, ότι ο διαχωρισμός του ξηρού κλάσματος από τα λοιπά ρεύματα γίνεται απαραίτητος. Έως το 2020 η ανακύκλωση των υλικών αποβλήτων, όπως τουλάχιστον: το χαρτί, το μέταλλο, το πλαστικό και το γυαλί από τα νοικοκυριά και παρόμοια με αυτά, πρέπει να αυξηθεί κατ΄ελάχιστον στο 50% ως προς το συνολικό βάρος.

Μια νέα διάσταση έχει λάβει η πρόληψη αποβλήτων αφού σε πολλούς επιχειρηματικούς κλάδους έχει ετιτευχθεί πρόοδος στη μείωση παραγωγής αποβλήτων. Το δρόμο ανοίγουν οι πολυεθνικές εταιρείες που έχουν ήδη προχωρήσει σε αξιολόγηση του κύκλου ζωής των προϊόντων τους, ενώ αναζητούν υλικά πιο φιλικά προς το περιβάλλον λόγω των κινήτρων που παρέχονται.

Η πολιτεία πρέπει να δώσει το σωστό σήμα στην αγορά. Δεν πρέπει να δοθεί βάση στον έλεγχο, αλλά κυρίως στην καθοδήγηση. Θα πρέπει για παράδειγμα να μπούμε σε μια συζήτηση για το επίπεδο της οικονομικής εισφοράς μιας βιομηχανίας στη διαχείριση των αποβλήτων ανάλογα με την παραγωγή της ή για τη σταδιακή απαγόρευση των υλικών που είναι επικίνδυνα.

Ενώ συζητούσαμε, ως πρόσφατα, στην Ελλάδα για το πώς θα κλείσουμε τις χωματερές και θα τις αντικαταστήσουμε με χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), αποδεικνύεται ότι ήδη η φιλοσοφία της ΕΕ έχει προχωρήσει προς την κατεύθυνση της ιεράρχησης της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, με την ταφή των απορριμμάτων να βρίσκεται τελευταία στην λίστα. Οι άλλες προηγμένες χώρες της Ευρώπης ήδη προπορεύονται, τουλάχιστον μία δεκαετία. Τρέχουμε να προλάβουμε την Ευρώπη, αλλά είμαστε πίσω συνεχώς. Η πρόληψη δεν έχει αρχίσει να μας απασχολεί παρά μόνο ως ρητορική, η ανακύκλωση προχωρά, αλλά υπολείπεται των στόχων, ενώ η επεξεργασία των απορριμμάτων έχει ''κολλήσει''.

Η χωροθέτηση των εγκαταστάσεων ολοκληρωμένης διαχείρισης απορριμμάτων, οι τεχνολογίες επεξεργασίας τους και η χρηματοδότηση των σχετικών έργων, δεν έχουν ακόμη ξεκαθαριστεί ως θέματα από την κυβέρνηση.

Οι εξελίξεις (και οι νομοθετικές απαιτήσεις της ΕΕ) καθιστούν επιτακτική, πλέον, την ανάγκη να προχωρήσουν τα απαιτούμενα έργα για την διαχείριση των απορριμμάτων στην χώρα μας. Διαφορετικά, νέα εξοντωτικά πρόστιμα (αντίστοιχα με αυτών για τις ανεξελεγκτες παράνομες χωματερές -ΧΑΔΑ) μας περιμένουν από την ΕΕ.

Η οικονομική κρίση δυσκολεύει την χρηματοδότηση των απαιτούμενων έργων από ιδιωτικούς φορείς, μέσω ΣΔΙΤ και συμβάσεων παραχώρησης, τα κονδύλια των δημοσίων επενδύσεων είναι ελάχιστα, ενώ και το ΕΣΠΑ καθυστερεί απελπιστικά λόγω έλλειψης προφανώς της δημόσιας συμμετοχής).

Κρίνοντας από την έως τώρα πορεία των έργων, το μόνο που εμπνέει αισιοδοξία, είναι η εμπειρία μας με τα έργα των Ολυμπιακών Αγώνων, όπου αποδείχτηκε - και μάλλον είναι χαρακτηριστικό της νοοτροπίας και του τρόπου λειτουργίας μας - ότι όταν η κατάσταση φθάνει στο απροχώρητο, τότε μόνο ενεργοποιούμαστε. Στον τομέα της διαχείρισης των απορριμμάτων, η ώρα αυτή έχει φθάσει.

Copyright 2013 Greenit.org,gr. All Rights Reserved.
Design by dotkom Powered by NitorSys